Rosyjska piłka nożna to opowieść o wzlotach i upadkach, która sięga jeszcze czasów carskich. Reprezentacja Rosji jest oficjalnym sukcesorem tradycji reprezentacji ZSRR oraz Wspólnoty Niepodległych Państw, co oznacza, że dziedziczy bogatą historię pełną triumfów i porażek. Półfinał Euro 2008 i ćwierćfinał Mistrzostw Świata 2018 to największe osiągnięcia kadry w erze postradzieckiej. Jednak 28 lutego 2022 roku FIFA i UEFA zawiesiły prawa Rosji do udziału w ich rozgrywkach, co oznacza bezprecedensową izolację sportową trwającą do dziś.
Reprezentacja Rosji w piłce nożnej – aktualna sytuacja
Od momentu zawieszenia rosyjska kadra narodowa funkcjonuje w zupełnie innej rzeczywistości niż większość reprezentacji na świecie. Obecnie drużyna rozgrywa wyłącznie mecze towarzyskie, głównie przeciwko rywacom z Azji. Pełną listę zawodników, którzy w ostatnim okresie reprezentują Rosję, wraz z ich pozycjami i numerami, znajdziesz w zestawieniu poniżej.
Historia reprezentacji – od Imperium Rosyjskiego do ZSRR
Początki reprezentacyjnej piłki nożnej w Rosji sięgają 1910 roku, gdy powstała kadra istniejącego w tamtym okresie Imperium Rosyjskiego. Premierowy oficjalny mecz drużyna narodowa Imperium Rosyjskiego rozegrała 30 czerwca 1912 roku już jako członek FIFA, debiutując na Igrzyskach Olimpijskich w szwedzkim Sztokholmie, gdzie w pierwszym starciu przeciwko reprezentacji Finlandii Rosjanie przegrali 1:2. Na tym samym turnieju, w kolejnym meczu – 1 lipca 1912 roku drużyna ówczesnego Imperium Rosyjskiego doznała najwyższej porażki w historii, przegrywając 0:16 z Niemcami.
Po rewolucji bolszewickiej i I wojnie światowej piłka nożna na tych terenach przeszła ogromną transformację. W 1947 ZSRR stał się członkiem FIFA, a w 1954 UEFA. To właśnie w barwach Związku Radzieckiego rosyjscy piłkarze osiągnęli swoje największe sukcesy.
Złote lata ZSRR
Reprezentacja ZSRR zdobyła złoto na Igrzyskach Olimpijskich w Melbourne w 1956 roku, a w 1960 na pierwszych rozegranych w historii mistrzostwach Europy najlepsi okazali się zawodnicy ZSRR. W lipcu 1960 roku reprezentacja ZSRR znajdowała się na pierwszym miejscu w światowym rankingu FIFA — szczyt, którego Rosja już nigdy nie osiągnęła. Reprezentacja ZSRR zdobyła złoto olimpijskie w 1956 i 1988 roku oraz triumfowała w pierwszych mistrzostwach Europy w 1960 roku.
ZSRR dwukrotnie triumfowało na igrzyskach olimpijskich oraz jedyny raz w historii wygrało mistrzostwo Europy
Era postradziecka – trudne początki i pierwsze sukcesy
Rosja powróciła na arenę międzynarodową po Mistrzostwach Europy 1992, w sierpniu 1992 roku wygrywając z Meksykiem. Drużyna pozostała niepokonana przez dwanaście meczów i przegrała dopiero w lipcu 1993 z Francją 1:3. Po rozpadzie ZSRR (1991) reprezentacja grała 4-krotnie w turnieju Mistrzostów Świata (1994, 2002, 2014 i 2018) oraz sześciokrotnie na Mistrzostwach Europy (1996, 2004, 2008, 2012, 2016 i 2020).
Mundial 1994 i fenomen Olega Salenko
Sukces indywidualny odniósł rosyjski zawodnik, Oleg Salenko. Został królem strzelców Mundialu 1994 w USA, gdzie zdobył 6 bramek, w tym pięć w spotkaniu z reprezentacją Kamerunu. Pięć goli w jednym meczu to rekord, który do dziś pozostaje niepobitym osiągnięciem na mistrzostwach świata — żaden zawodnik nie zdołał strzelić więcej bramek w pojedynczym spotkaniu na mundialu. Rosjanie zakończyli jednak zmagania w amerykańskim czempionacie na fazie grupowej po jednym zwycięstwie nad Kamerunem 6:1, oraz dwóch porażkach (odpowiednio z Brazylią 0:2, oraz Szwecją 1:3).
| Turniej |
Rok |
Osiągnięcie |
Najważniejsze mecze |
| Mistrzostwa Świata |
1994 |
Faza grupowa |
Kamerun 6:1, Brazylia 0:2, Szwecja 1:3 |
| Mistrzostwa Europy |
1996 |
Faza grupowa |
Czechy 3:3, Włochy 1:2, Niemcy 0:3 |
| Mistrzostwa Europy |
2008 |
Półfinał |
Grecja 1:0, Szwecja 2:0, Holandia 3:1, Hiszpania 0:3 |
| Mistrzostwa Świata |
2018 |
Ćwierćfinał |
Arabia Saudyjska 5:0, Egipt 3:1, Chorwacja 2:2 (karne 3:4) |
Euro 2008 – szczyt możliwości reprezentacji Rosji
Największy sukces współczesnej reprezentacji Rosji przyszedł pod wodzą holenderskiego trenera. W połowie kwietnia 2006 roku szefowie federacji ogłosili, że nowym trenerem kadry będzie Guus Hiddink, który przejął stanowisko selekcjonera po mistrzostwach świata. Pod jego wodzą Rosjanie wywalczyli awans do Euro 2008 w Austrii i Szwajcarii.
Po dwóch zwycięstwach (z Grecją 1:0 i Szwecją 2:0), oraz jednej porażce (z Hiszpanią 1:4) z sześcioma punktami na koncie awansowała ona do ćwierćfinału, w którym to spotkała się z Holandią. Wygrała to spotkanie 3:1 po golach Romana Pawluczenki, Dmitrija Torbinskiego, oraz Andrieja Arszawina, co dało jej awans do półfinału. W tej fazie Rosjanie zmierzyli się z reprezentacją Hiszpanii z którą przegrali 0:3 odpadając z turnieju.
Największym osiągnięciem pozostaje półfinał Euro 2008 pod wodzą Guusa Hiddinka
Ten turniej pokazał ofensywny i widowiskowy styl gry rosyjskiej kadry. Andrej Arszawin, Roman Pawluczenko i Dmitrij Torbinski tworzyli trio, które zachwyciło całą Europę. To był moment, gdy reprezentacja Rosji udowodniła, że potrafi rywalizować z europejską czołówką.
Mundial 2018 – sukces gospodarzy
Będąc gospodarzem, Rosja była zwolniona z eliminacji MŚ 2018. Na inaugurację Mistrzostw Świata 2018, Rosja pokonała wysoko Arabię Saudyjską 5:0. Stanisław Czerczesow, były reprezentant Rosji i bramkarz, poprowadził drużynę do sukcesu na mundialu 2018. Rosjanie dotarli do ćwierćfinału, gdzie po emocjonującym meczu ulegli przyszłym wicemistrzom świata – Chorwacji w rzutach karnych.
Występ na własnych boiskach był ogromnym sukcesem organizacyjnym i sportowym. Początkowe wątpliwości co do formy zespołu szybko zostały rozwiane, a kibice na stadionach w Moskwie, Sankt Petersburgu czy Soczi stworzyli niesamowitą atmosferę.
Legendy rosyjskiej piłki – rekordziści i najlepsi strzelcy
Lew Jaszyn – Czarna Pantera
Gdy mowa o legendach rosyjskiej piłki, nie sposób pominąć postaci Lwa Jaszyna. Radziecki piłkarz, który grał na pozycji bramkarza, był mistrzem Europy 1960 i wicemistrzem Europy 1964, jest uważany za jednego z najlepszych bramkarzy w historii piłki nożnej. Lew Jaszyn pozostaje jedynym bramkarzem w historii, który zdobył Złotą Piłkę (1963).
W całej swej karierze obronił 150 rzutów karnych, dużo więcej niż jakikolwiek inny bramkarz. Na całym świecie nazywano go Czarną Panterą – wzięło się to z tego, że zawsze występował w czarnych strojach oraz z powodu jego wyjątkowej sprawności fizycznej. Patron nagrody dla najlepszego bramkarza roku wręczanej na plebiscycie Złotej Piłki od 2019 roku.
Oleg Błochin – król strzelców ZSRR
Oleg Błochin, który w latach 1972-1988 rozegrał dla kadry 112 meczów i strzelił 42 bramki, stając się legendą całej rosyjskiej piłki. Urodzony w Kijowie napastnik pierwszą bramkę dla Reprezentacji Związku Radzieckiego strzelił w swoim debiucie 16 lipca 1972 roku w zremisowanym 1-1 meczu z Finlandią. Oleg Błochin nie tylko jest najlepszym strzelcem ZSRR, ale również rekordzistą pod względem meczów, a biorąc pod uwagę też Reprezentację Rosji, zajmuje 3 miejsce.
Siergiej Ignaszewicz – rekord występów
W ogólnym zestawieniu prowadzi Siergiej Ignaszewicz z 127 meczami na koncie. Obrońca był ostoją rosyjskiej drużyny narodowej w latach 2002-2018 i rozegrał w niej 127 meczów. Ten wierny sługa reprezentacji przez lata stanowił filar defensywy rosyjskiej kadry.
Aleksandr Kierżakow i Artiom Dziuba
Po upadku ZSRR najwięcej goli (30) w reprezentacji Rosji zdobył Aleksandr Kierżakow, który zakończył już karierę. Szanse na pobicie tego wyniku ma Artiom Dziuba, który zanotował jak dotąd 30 trafień i wciąż jest aktywnym zawodnikiem.
| Zawodnik |
Lata |
Mecze |
Bramki |
Uwagi |
| Siergiej Ignaszewicz |
2002-2018 |
127 |
– |
Rekord występów |
| Wiktor Onopko |
1992-2002 |
113 |
– |
86 meczów jako kapitan |
| Oleg Błochin |
1972-1988 |
112 |
42 |
Najlepszy strzelec ZSRR |
| Aleksandr Kierżakow |
2002-2015 |
91 |
30 |
Najlepszy strzelec Rosji |
| Artiom Dziuba |
2014-obecnie |
57 |
30 |
Aktywny zawodnik |
Kapitanowie i liderzy reprezentacji
Na drugim miejscu jest Wiktor Onopko, mający 113 występów. Onopko to także rekordzista jeśli chodzi o mecze z opaską kapitańską na ramieniu. W 86 występach dla Sbornej był kapitanem. To pokazuje, jak wielkim autorytetem cieszył się w kadrze narodowej.
Inni wybitni strzelcy w historii rosyjskiej piłki to: Oleg Protasow, który dla ZSRR wystąpił 68 razy i zdobył 28 bramek co czyni go drugim najlepszym strzelcem jeżeli weźmiemy tylko Związek Radziecki, oraz Walentin Iwanow, którego wynik jest podobny do Protasova: 26 bramek w 59 meczach.
Trenerzy, którzy zmienili oblicze kadry
Guus Hiddink to bez wątpienia najważniejsze nazwisko – to pod jego wodzą Rosjanie osiągnęli swój największy sukces na Mistrzostwach Europy. Holender potrafił zbudować zespół odważny, ofensywny i nieprzewidywalny dla rywali. Po wygaśnięciu kontraktu w 2010 roku Hiddink rozstał się z reprezentacją.
Jeszcze w tym samym roku drużynę przejął Dick Advocaat, który zdołał zakwalifikować się z nią do Mistrzostw Europy 2012 w Polsce i Ukrainie. Jednak występ na tym turnieju nie przyniósł oczekiwanych rezultatów.
11 sierpnia 2016 roku nowym trenerem rosyjskiej kadry został Stanisław Czerczesow. Jego umiejętność motywowania zespołu i budowania atmosfery w szatni okazała się kluczowa w najważniejszych momentach turnieju podczas mundialu 2018.
Zawieszenie i izolacja międzynarodowa
28 lutego 2022, zgodnie z zaleceniem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, FIFA i UEFA zawiesiły prawa Rosji do udziału w ich rozgrywkach. Rosyjska Federacja Piłki Nożnej bezskutecznie odwołała się od zakazów FIFA i UEFA do Sportowego Sądu Arbitrażowego. To oznaczało brak możliwości gry w barażach o mundial 2022 oraz eliminacjach do Euro 2024.
Od końca 2022 Rosja grała z sześcioma przeciwnikami z AFC: Kirgistanem, Uzbekistanem, Tadżykistanem, Iranem, Irakiem i Katarem. Obecnie rosyjska kadra rozgrywa wyłącznie mecze towarzyskie, co uniemożliwia zdobywanie punktów do rankingu FIFA i testowanie się w oficjalnych rozgrywkach.
Zawieszenie trwa już ponad 3 lata i stanowi najtrudniejszy okres w historii rosyjskiej piłki od czasu rozpadu ZSRR
Rywalizacja z Polską
W dotychczasowej historii Rosja mierzyła się z reprezentacją Polski 18 razy, w tym czternaście jako ZSRR. Rosjanie mogą pochwalić się w tych starciach lepszym bilansem, gdyż wygrywali dziewięciokrotnie, a tylko cztery razy to Biało-Czerwoni byli lepsi. Bilans bramkowy również jest zdecydowanie okazalszy na korzyść rosyjskiej kadry i wynosi 33:17. Najbardziej efektowny triumf odniosło ówczesne ZSRR, które w 1960 roku triumfowało w Moskwie aż 7:1.
Reprezentacja Rosji miała się zmierzyć kolejny raz z Polską w barażach do mistrzostw świata 2022. W wyniku inwazji Rosji na Ukrainę i nacisków ze strony PZPN FIFA podjęła decyzję o wykluczeniu Rosjan. Polska awansowała do finałów baraży, w których pokonała Szwecję 2:0 i zapewniła sobie awans na mundial w Katarze.
Przyszłość reprezentacji – wielka niewiadoma
Powrót reprezentacji Rosji do międzynarodowej rywalizacji zależy od czynników wykraczających daleko poza sport. Brak możliwości gry w oficjalnych rozgrywkach oznacza nie tylko sportową izolację, ale także problemy z rozwojem młodych zawodników, którzy nie mogą testować swoich umiejętności na najwyższym poziomie.
W odpowiedzi na dyskwalifikację i zawieszenie Rosji we wszystkich międzynarodowych rozgrywkach piłkarskich, zwłaszcza w Europie, prezes Rosyjskiej Federacji Piłki Nożnej, Alexander Dyukov, zasugerował, że Rosja powinna rozpocząć dyskusję na temat przejścia do Asian Football Confederation (AFC), aby kontynuować rywalizację na wyższym poziomie piłki nożnej. W grudniu 2022 Komitet Wykonawczy federacji zdecydował się głosować w tej sprawie, ale próba przejścia do AFC nie została zmaterializowana.
Rosyjska piłka ma bogatą historię, pełną wielkich postaci i niezapomnianych momentów. Od legendarnego Lwa Jaszyna, przez złote lata ZSRR, po współczesne sukcesy na Euro 2008 i mundialu 2018 – reprezentacja wielokrotnie udowadniała, że potrafi rywalizować z najlepszymi. Czy i kiedy rosyjska kadra wróci na międzynarodowe areny? To pytanie pozostaje bez odpowiedzi.
