Rzut karny przyznaje się, gdy zawodnik popełni we własnym polu karnym przewinienie karane rzutem wolnym bezpośrednim, a piłka jest w grze. Nie każde naruszenie przepisów w tej strefie oznacza jednak jedenastkę: część kończy się rzutem wolnym pośrednim, a sam kontakt piłki z ręką nie zawsze jest przewinieniem. O karnym decydują rodzaj zdarzenia, miejsce przewinienia i to, czy piłka była w grze. Najwięcej nieporozumień wywołują zagrania ręką, faule na linii pola karnego oraz sytuacje, w których napastnik zdążył już oddać strzał. Poniżej wyjaśniono, jak ocenia się takie zdarzenia i co musi się wydarzyć, żeby sędzia wskazał na punkt karny.
Kiedy sędzia dyktuje rzut karny?
W typowej sytuacji muszą wystąpić trzy warunki jednocześnie: piłka pozostaje w grze, obrońca popełnia przewinienie karane rzutem wolnym bezpośrednim, a miejsce przewinienia znajduje się w jego własnym polu karnym. Takim obrońcą może być również bramkarz. Nie ma znaczenia, czy faulowany zawodnik miał właśnie strzelać, czy znajdował się daleko od piłki.
Przykład: piłka leci po dośrodkowaniu, a obrońca przewraca napastnika przy dalszym słupku. Nawet jeśli napastnik nie miał szans dosięgnąć podania, faul może oznaczać karnego. Przepisy nie wymagają, aby przewinienie odebrało pewną bramkę.
Inaczej wygląda sytuacja po wyjściu piłki za linię końcową. Jeżeli dopiero wtedy dochodzi do popchnięcia przeciwnika, sędzia może ukarać sprawcę kartką, ale nie przyzna z tego powodu jedenastki. Gra zostanie wznowiona zgodnie z powodem wcześniejszego przerwania.
Rzut karny nie jest nagrodą za groźną akcję. Jest sposobem wznowienia gry po określonym przewinieniu we własnym polu karnym.
Jakie faule w polu karnym oznaczają jedenastkę?
Do najczęstszych należą podcięcie, kopnięcie, nieprzepisowy atak na przeciwnika, popchnięcie oraz trzymanie za koszulkę lub ciało. Przy wielu przewinieniach sędzia ocenia, czy zachowanie było nieostrożne, nierozważne albo wykonane z użyciem nieproporcjonalnej siły. Zwykłe zetknięcie dwóch zawodników nie wystarcza.
- Podcięcie nogi napastnika podczas próby odbioru piłki może skutkować karnym, nawet bez zamiaru faulowania.
- Trzymanie za koszulkę, które ogranicza ruch przeciwnika, jest przewinieniem także przy rzucie rożnym.
- Popchnięcie w plecy może zostać ukarane, choć zawodnik utrzyma się na nogach.
- Nieostrożne wejście bramkarza w nogi rywala ocenia się tak samo jak faul zawodnika z pola.
Popularne „najpierw trafił w piłkę” nie zamyka sprawy. Obrońca może dotknąć piłki, a następnie niebezpiecznie zaatakować nogę przeciwnika. Liczy się cały sposób wykonania interwencji, nie tylko pierwszy kontakt.
Nie działa też zasada, że po oddaniu strzału napastnika można już bezkarnie przewrócić. Spóźniony, nieprzepisowy atak może oznaczać jedenastkę, jeśli piłka nadal była w grze. Z kolei upadek bez faulu nie daje podstaw do karnego, a próba oszukania sędziego może skończyć się żółtą kartką.
Kiedy zagranie ręką jest karane rzutem karnym?
Kontakt z ręką a rzeczywiste przewinienie
Nie każde dotknięcie piłki ręką jest zabronione. Przy ocenie uwzględnia się między innymi ruch ręki do piłki oraz to, czy ułożenie ręki nienaturalnie powiększa obrys ciała. Granicę ręki wyznacza się na wysokości dolnej części pachy – trafienie w sam bark nie jest zagraniem ręką.
Jeżeli obrońca celowo odsuwa rękę i zatrzymuje nią podanie, sprawa jest stosunkowo prosta. Trudniejsze są sytuacje przypadkowe. Wtedy trzeba ocenić, czy pozycja ręki wynikała z ruchu zawodnika i była uzasadniona w konkretnej sytuacji.
Ręka wysoko nad głową albo wyraźnie wystawiona na bok zwykle zwiększa ryzyko uznania przewinienia. Nie istnieje jednak uczciwy skrót „ręka poza tułowiem zawsze oznacza karnego”. Inaczej wygląda naturalna praca ramion podczas biegu, inaczej zasłanianie przestrzeni przed dośrodkowaniem.
Odbicie od własnej nogi lub strzał z bliskiej odległości również nie dają automatycznej ochrony przed karnym. Są elementami oceny, ale nie unieważniają znaczenia ułożenia ręki. Właśnie dlatego podobne na pierwszy rzut oka zagrania mogą zostać rozstrzygnięte inaczej.
Czy faul na linii pola karnego to karny?
Linia pola karnego należy do pola karnego. Jeżeli przewinienie nastąpiło na tej linii, należy traktować je jako popełnione wewnątrz. Nie decyduje położenie piłki ani miejsce, w którym napastnik ostatecznie upadł.
Przy podcięciu ocenia się miejsce nieprzepisowego kontaktu. Zawodnik może zostać sfaulowany przed polem karnym, a przewrócić się już w środku – wtedy właściwy będzie rzut wolny, nie jedenastka.
Ważny wyjątek dotyczy trzymania przeciwnika. Jeśli obrońca zacznie trzymać rywala przed polem karnym i kontynuuje to już w jego obrębie, sędzia przyznaje rzut karny. Przewinienie trwa bowiem również wewnątrz pola.
Kiedy w polu karnym będzie rzut wolny pośredni?
Niektóre naruszenia przepisów nie są karane rzutem wolnym bezpośrednim, więc nie prowadzą do jedenastki. Typowym przykładem jest sytuacja, w której bramkarz chwyta piłkę po rozmyślnym kopnięciu jej do niego przez współpartnera. Podobnie jest z bezpośrednim chwytem po wrzucie z autu wykonanym przez kolegę z drużyny.
Rzut wolny pośredni może też zostać przyznany za grę niebezpieczną bez kontaktu z przeciwnikiem. Przykładowo: obrońca unosi nogę przy głowie napastnika i uniemożliwia mu bezpieczne zagranie. Jeżeli natomiast dochodzi do kopnięcia rywala, kwalifikacja zdarzenia może już oznaczać karnego.
Bramkarz we własnym polu karnym może używać rąk, ale nie jest zwolniony z przepisów dotyczących fauli. Nieprzepisowy atak na nogi napastnika może skończyć się jedenastką.
Jak prawidłowo wykonuje się rzut karny?
Ustawienie zawodników i moment strzału
Piłkę ustawia się nieruchomo na punkcie karnym, oddalonym od środka bramki o 11 metrów. Wykonawca musi być wyraźnie wskazany. Pozostali zawodnicy, poza bramkarzem broniącym strzału, ustawiają się poza polem karnym, za punktem karnym i co najmniej 9,15 metra od piłki.
Bramkarz pozostaje między słupkami, zwrócony twarzą do strzelającego. W chwili kopnięcia przynajmniej część jednej stopy musi dotykać linii bramkowej, znajdować się na jej wysokości albo za nią. Nie wolno więc swobodnie wybiec przed linię, zanim padnie strzał.
Po sygnale sędziego wykonawca musi kopnąć piłkę do przodu. Może zwalniać i stosować zwody podczas rozbiegu, ale nie może nieprzepisowo markować kopnięcia po jego zakończeniu. Piłka wchodzi do gry, kiedy zostanie kopnięta i wyraźnie się poruszy.
Strzelec nie może ponownie zagrać piłki, dopóki nie dotknie jej inny zawodnik. Dlatego po odbiciu od samego słupka lub poprzeczki nie wolno mu od razu dobijać. Po interwencji bramkarza dobitka podczas meczu jest możliwa; w serii rzutów karnych nie prowadzi się dalszej akcji.
Czy karny zawsze oznacza kartkę i interwencję wideo?
Rzut karny nie oznacza automatycznie kartki. Za zwykły nieostrożny faul może wystarczyć sama jedenastka. Nierozważny atak oznacza żółtą kartkę, a użycie nieproporcjonalnej siły może prowadzić do wykluczenia.
Przy pozbawieniu przeciwnika realnej szansy zdobycia bramki znaczenie ma charakter przewinienia. Gdy sędzia przyznaje karnego za próbę zagrania piłki lub walkę o nią, sprawca może otrzymać żółtą zamiast czerwonej kartki. Takie złagodzenie nie obejmuje automatycznie trzymania, ciągnięcia czy pchania.
Jeśli w rozgrywkach stosuje się wideoweryfikację, sytuacje dotyczące karnego mogą zostać sprawdzone. Interwencja służy jednak korygowaniu wyraźnych i oczywistych błędów oraz poważnych przeoczonych zdarzeń, a nie ponownemu sędziowaniu każdego kontaktu. Sam protest zawodników ani efektowny upadek nie stanowią podstawy do zmiany decyzji.