Białko przed treningiem działa wtedy, gdy uzupełnia dłuższą przerwę od jedzenia i dostarcza aminokwasów na czas wysiłku oraz regeneracji. Nie daje natomiast szczególnej przewagi, jeśli niedługo wcześniej został zjedzony pełnowartościowy posiłek, a całodzienna ilość białka jest odpowiednia. Ważniejsze od wyboru „przed czy po” są dobowa podaż białka i jego rozłożenie między posiłkami. Znaczenie pory spożycia rośnie przy treningu na czczo, długich odstępach między posiłkami i częstych jednostkach treningowych. W takich sytuacjach warto zaplanować porcję białka, ale nie trzeba wypijać szejka jeszcze w szatni.
Białko przed czy po treningu – co rzeczywiście ma znaczenie?
Trening siłowy pobudza mięśnie do przebudowy, a białko dostarcza potrzebnych do tego aminokwasów. Te dwa bodźce wzajemnie się uzupełniają. Nie oznacza to jednak, że organizm wykorzystuje białko wyłącznie w pobliżu treningu. Regeneracja trwa również wiele godzin później, dlatego liczy się sposób jedzenia przez cały dzień, także w dni wolne od ćwiczeń.
Dla większości zdrowych osób regularnie trenujących rozsądnym zakresem jest około 1,4–2,0 g białka na kilogram masy ciała dziennie. Przy budowaniu mięśni często wystarcza około 1,6 g/kg, choć potrzeby zależą między innymi od wieku, rodzaju wysiłku i ilości dostarczanej energii. Dla osoby ważącej 70 kg zakres 1,4–2,0 g/kg oznacza około 98–140 g białka dziennie. To suma ze wszystkich produktów, nie zalecana ilość odżywki.
Idealna pora wypicia szejka nie wyrówna niedoboru białka w całym dniu. Dobrze ułożona dieta nie przestaje natomiast działać dlatego, że posiłek po treningu został zjedzony trochę później.
Białko przed treningiem: kiedy warto je zjeść?
Porcja białka przed wysiłkiem ma sens przede wszystkim wtedy, gdy od poprzedniego posiłku minęło kilka godzin. Po zjedzeniu białka aminokwasy stopniowo trafiają do krwi i pozostają dostępne również podczas ćwiczeń oraz po ich zakończeniu. Nie trzeba więc traktować posiłku przedtreningowego i potreningowego jak dwóch niezależnych obowiązków.
Posiłek przed ćwiczeniami a komfort trawienny
Większy posiłek zwykle wygodnie zjeść około 2–3 godziny przed treningiem. Może zawierać białko, węglowodany i umiarkowaną ilość tłuszczu. Sprawdzi się na przykład ryż z tofu, pieczywo z twarogiem albo makaron z chudym mięsem. Węglowodany pomagają zasilić wysiłek, a białko wspiera późniejszą regenerację.
Gdy do rozpoczęcia ćwiczeń zostało mniej czasu, lepiej sprawdza się mniejsza porcja. Jogurt wysokobiałkowy z bananem lub niewielki koktajl mogą być łatwiejsze do strawienia niż duży obiad. Nie ma jednak potrzeby dokładania przekąski tylko dlatego, że zbliża się trening, jeśli wcześniejszy posiłek był wystarczający.
Duża ilość tłuszczu, błonnika i jedzenia tuż przed wysiłkiem może wywołać uczucie ciężkości. Dotyczy to szczególnie biegania, intensywnych interwałów i ćwiczeń mocno angażujących brzuch. Samo białko nie musi być przyczyną problemu – często chodzi o wielkość oraz skład całego posiłku.
Przy porannym treningu na czczo niewielka porcja białka przed wyjściem jest opcją, nie obowiązkiem. Jeżeli jedzenie powoduje nudności, można zjeść śniadanie po ćwiczeniach. Ważne, żeby po nocnej przerwie i treningu nie odkładać kolejnego posiłku o następne kilka godzin.
Białko po treningu i „okno anaboliczne”
Po wysiłku mięśnie są bardziej wrażliwe na dostarczane aminokwasy. Stąd wzięło się pojęcie okna anabolicznego, często przedstawianego jako krótki termin na wypicie odżywki. W praktyce nie jest to kilkadziesiąt minut, po których białko nagle przestaje wspierać regenerację.
Jak szybko zjeść po zakończeniu ćwiczeń?
Jeśli trening odbył się na czczo albo od ostatniej porcji białka minęło wiele godzin, warto zjeść posiłek możliwie niedługo po zakończeniu wysiłku. Nie z powodu nagłego „zamykania się” mięśni, lecz dlatego, że organizm długo nie otrzymywał nowych aminokwasów.
Jeżeli natomiast pełnowartościowy posiłek został zjedzony około dwie godziny przed treningiem, sytuacja jest mniej pilna. Trawienie i wchłanianie nadal trwają. Powrót do domu, prysznic i spokojne przygotowanie kolacji nie przekreślą efektów ćwiczeń.
Praktycznym punktem odniesienia jest 20–40 g białka w posiłku. Mniejszym osobom często wystarcza dolna część tego zakresu, większym lub starszym może bardziej odpowiadać górna. Nie jest to sztywny limit wchłaniania: większa porcja nie zostaje automatycznie zmarnowana, choć nie musi proporcjonalnie silniej pobudzać syntezy białek mięśniowych.
Po długim lub wyczerpującym treningu warto pamiętać również o węglowodanach, płynach i, przy dużym poceniu, elektrolitach. Sam szejk białkowy nie uzupełnia wszystkich potrzeb. Szczególnie przy kolejnym wysiłku tego samego dnia znaczenie ma odbudowa zapasów energii.
Odżywka białkowa czy zwykły posiłek?
Odżywka białkowa jest wygodnym produktem spożywczym, a nie warunkiem postępów. Przydaje się, gdy trudno zjeść posiłek, brakuje apetytu albo codzienny jadłospis dostarcza za mało białka. Jeśli po treningu czeka kolacja z odpowiednią jego porcją, dodatkowy koktajl zwykle nie jest potrzebny.
Białko można dostarczać z nabiału, jaj, ryb, mięsa, soi i innych nasion roślin strączkowych. Przy diecie roślinnej warto zadbać o różnorodność źródeł i odpowiednią wielkość porcji. Nie trzeba łączyć wszystkich aminokwasów w jednym posiłku, ale jadłospis oparty wyłącznie na niewielkich dodatkach strączków może nie pokrywać potrzeb.
Szybkość wchłaniania bywa przedstawiana jako najważniejsza cecha produktu. Dla większości początkujących większe znaczenie mają jednak tolerancja pokarmowa, ilość białka w porcji i regularność jedzenia. Produkt powodujący ból brzucha nie będzie dobrym wyborem tylko dlatego, że uchodzi za „szybki”.
Czy na redukcji i przy budowaniu masy pora białka się zmienia?
Podczas odchudzania białko pomaga chronić masę mięśniową i zwykle zwiększa sytość. Często warto wybierać górną część zalecanego zakresu, a w niektórych sytuacjach potrzeby mogą być większe. Nadal jednak większe znaczenie niż minuta spożycia mają rozsądny deficyt energii i trening oporowy.
Przy budowaniu masy mięśniowej dodatkowa porcja białka nie zastąpi odpowiedniej ilości energii. Warto rozłożyć je na 3–5 posiłków, zamiast pozostawiać większość na wieczór. To praktyczny sposób organizacji diety, nie zakaz jedzenia większej kolacji.
Przy chorobach nerek lub innych schorzeniach wymagających modyfikacji diety ilość białka należy ustalić indywidualnie z lekarzem lub dietetykiem. Zalecenia dla zdrowych osób trenujących nie powinny być wtedy stosowane automatycznie.
Jak wybrać porę białka bez liczenia minut?
- Trening rano, bez śniadania: mała porcja przed wysiłkiem, jeśli jest dobrze tolerowana, albo pełnowartościowe śniadanie po treningu.
- Trening po obiedzie: jeśli obiad zawierał białko, nie trzeba dokładać szejka przed ćwiczeniami. Po nich wystarczy kolejny zaplanowany posiłek.
- Trening po długiej przerwie od jedzenia: warto zjeść lekką przekąskę wcześniej lub zadbać o posiłek niedługo po zakończeniu.
- Późny trening: można zjeść białkową kolację przed snem. Nie ma powodu rezygnować z niej wyłącznie ze względu na godzinę.
Odpowiedź na pytanie „białko przed czy po treningu?” najczęściej brzmi: wtedy, gdy najlepiej pasuje do rozkładu posiłków i nie powoduje dyskomfortu. Gdy białka jest wystarczająco dużo w ciągu dnia, wybór jednej z tych pór zwykle nie robi dużej różnicy. Gdy trening wypada po wielu godzinach bez jedzenia, zaplanowanie porcji w jego pobliżu staje się znacznie bardziej przydatne.