Zamiast pilnować szejka wypijanego w szatni, lepiej najpierw sprawdzić, ile białka dostarczają posiłki w ciągu dnia. To całodzienne spożycie oraz regularne porcje mają większe znaczenie dla adaptacji treningowej niż trafienie w kilka minut po ostatniej serii. Odpowiedź na pytanie, kiedy pić odżywkę białkową, zależy przede wszystkim od pory ostatniego posiłku, rodzaju treningu i terminu kolejnego jedzenia. Poniżej znajdują się konkretne dawki, schematy na dni treningowe i wolne oraz zasady wyboru białka przed snem. Najważniejsza korzyść to dopasowanie suplementu do rzeczywistej luki w diecie, zamiast dokładania porcji, która niczego nie rozwiązuje.
Kiedy pić odżywkę białkową? Najpierw ustal dzienną ilość białka
Odżywka białkowa jest źródłem białka, a nie osobną kategorią żywienia sportowego o wyjątkowym działaniu. Białko z serwatki, jaj, nabiału, soi czy mięsa wlicza się do tego samego dziennego bilansu. Szejk nie zastępuje odpowiedniej podaży energii ani dobrze zaplanowanego treningu.
Stanowisko International Society of Sports Nutrition (ISSN) z 2017 roku wskazuje, że większości osób ćwiczących wystarcza 1,4–2,0 g białka na kilogram masy ciała dziennie. Przy masie 75 kg daje to 105–150 g. Zapotrzebowanie zależy między innymi od obciążeń treningowych, celu i dostępności energii; podczas redukcji u szczupłych osób trenujących siłowo bywa wyższe.
W metaanalizie Mortona i współautorów opublikowanej w „British Journal of Sports Medicine” w 2018 roku, obejmującej 49 badań i 1863 uczestników, oszacowany punkt, powyżej którego nie obserwowano dalszego wzrostu korzyści dla beztłuszczowej masy ciała, wynosił około 1,6 g/kg dziennie. Nie jest to sztywny limit dla każdego sportowca, lecz praktyczny punkt odniesienia przy treningu oporowym.
Jeżeli celem jest 120 g dziennie, a jedzenie dostarcza około 95 g, porcja zawierająca 25 g białka ma uzasadnienie. Gdy posiłki już pokrywają zapotrzebowanie, dodatkowy szejk nie jest obowiązkowy – nawet bezpośrednio po treningu.
Odżywka białkowa przed czy po treningu?
Ostatni posiłek decyduje o pilności porcji
Nie istnieje uniwersalny obowiązek wypicia białka w ciągu 30 minut po treningu. Znaczenie ma również to, co zostało zjedzone przed wysiłkiem. Obiad zawierający 25–40 g białka, spożyty 2–3 godziny przed ćwiczeniami, nadal dostarcza aminokwasów podczas treningu i po jego zakończeniu.
Po takim posiłku można spokojnie wrócić do domu i zjeść kolację. Jeżeli kolejny posiłek wypada w ciągu około 1–2 godzin po ćwiczeniach i zawiera odpowiednią porcję białka, szejk zwykle nie jest potrzebny. Te ramy służą organizacji jedzenia, a nie wyznaczaniu biologicznego terminu ważności treningu.
Inaczej wygląda poranny trening na czczo albo wysiłek po wielogodzinnej przerwie od jedzenia. Wtedy warto zaplanować porcję białka po zakończeniu ćwiczeń, bez celowego odkładania jej o kolejne godziny. Wygodnym rozwiązaniem jest 20–40 g białka w odżywce lub posiłku.
Przed treningiem szejk sprawdza się wtedy, gdy brakuje czasu na jedzenie. Praktycznym punktem wyjścia jest wypicie go 60–120 minut przed wysiłkiem i sprawdzenie tolerancji. Przy bieganiu czy intensywnych interwałach duża objętość napoju tuż przed startem częściej przeszkadza, niż pomaga.
Ile białka wypić jednorazowo i jak rozłożyć porcje?
Gramy proszku nie są tym samym co gramy białka. Porcja 30 g produktu zawierającego 80% białka dostarcza 24 g białka. Dlatego dawkę należy ustalać na podstawie tabeli wartości odżywczych, a nie wielkości miarki.
ISSN wskazuje orientacyjnie 0,25 g/kg na porcję lub 20–40 g pełnowartościowego białka, rozłożonego co około 3–4 godziny. Nie trzeba traktować tych odstępów jak alarmu w telefonie. Chodzi o unikanie układu, w którym śniadanie i obiad zawierają śladowe ilości białka, a niemal cała dzienna porcja trafia na kolację.
Poniższe warianty pomagają zdecydować, kiedy suplement rzeczywiście ułatwia jedzenie. Podane ilości dotyczą białka, nie masy proszku.
| Sytuacja |
Termin porcji |
Praktyczne rozwiązanie |
| Trening rano na czczo |
Po zakończeniu wysiłku |
20–40 g białka w śniadaniu lub szejku |
| Posiłek z 30 g białka 2 godziny przed treningiem |
Kolejny zwykły posiłek po treningu |
Bez dodatkowego szejka, jeśli bilans dobowy jest pokryty |
| Po treningu brak możliwości jedzenia przez 3 godziny |
Po ćwiczeniach |
20–40 g białka jako porcja pomostowa |
| Dzień bez treningu, niedobór 25 g w jadłospisie |
Przy posiłku ubogim w białko |
25 g białka z odżywki lub żywności |
Białko na noc i w dni bez treningu
Kazeina przed snem: opcja, nie obowiązek
Dzień wolny od treningu nie jest dniem wolnym od regeneracji. Nie należy automatycznie usuwać białka z jadłospisu tylko dlatego, że nie ma zaplanowanej siłowni. Najprościej utrzymywać podobny dzienny cel, zmieniając ilość odżywki zależnie od posiłków.
Wieczorna porcja ma sens, gdy po kolacji nadal brakuje białka do ustalonego zakresu. Jeśli dzienny cel został osiągnięty, dokładanie szejka przed snem nie jest konieczne. Dotyczy to również osób budujących masę mięśniową.
W stanowisku ISSN z 2017 roku wskazano, że 30–40 g kazeiny przed snem zwiększa nocną syntezę białek mięśniowych. To jednak efekt fizjologiczny, a nie gwarancja większego przyrostu mięśni niezależnie od diety. Nie dowodzi też, że kazeina zawsze przewyższa identyczną ilość białka spożytą o innej porze.
Alternatywą jest zwykła żywność: przykładowo 250 g twarogu dostarcza zwykle około 40–50 g białka, zależnie od produktu. Przy refluksie lub uczuciu przepełnienia lepiej przesunąć porcję wcześniej, zamiast zmuszać się do dużego posiłku tuż przed położeniem się.
Jak dobrać odżywkę do tolerancji i rodzaju sportu?
Izolat serwatki nie jest automatycznie lepszym wyborem od koncentratu. WPC, czyli koncentrat białka serwatkowego, zwykle wystarcza osobie, która dobrze toleruje produkt. WPI, czyli izolat, zazwyczaj zawiera mniej laktozy, ale przy nietolerancji trzeba sprawdzić deklarację producenta – sama nazwa nie gwarantuje jej braku.
Przy alergii na białka mleka ani WPC, ani WPI, ani kazeina nie są odpowiednim zamiennikiem. Rozwiązaniem jest produkt bez białek mleka, na przykład izolat sojowy lub mieszanka białka grochu i ryżu, dobrana do indywidualnych alergii. Sportowcy objęci kontrolą antydopingową powinni szukać dodatkowej kontroli partii, takiej jak Informed Sport lub NSF Certified for Sport; certyfikat ogranicza ryzyko, ale nie usuwa go całkowicie.
Po długim wysiłku wytrzymałościowym samo białko nie rozwiązuje problemu uzupełnienia glikogenu. Wspólne stanowisko ACSM, Academy of Nutrition and Dietetics oraz Dietitians of Canada z 2016 roku zaleca przy krótkiej przerwie między wymagającymi sesjami około 1–1,2 g węglowodanów/kg na godzinę przez pierwsze 4 godziny. Dla osoby ważącej 70 kg oznacza to 70–84 g węglowodanów na godzinę w tym szczególnym scenariuszu szybkiej regeneracji.
Po treningu wytrzymałościowym szejk białkowy nie zastępuje węglowodanów, płynów i sodu. Jego zadaniem jest uzupełnienie białka, a nie samodzielne pokrycie wszystkich potrzeb regeneracyjnych.
Najczęstsze pytania
Czy odżywkę białkową trzeba pić codziennie?
Nie, codziennie należy pokrywać zapotrzebowanie na białko, a nie obowiązkowo stosować suplement. Jeśli posiłki dostarczają ustalone 120 g, dodatkowa porcja nie jest potrzebna.
Czy można pić odżywkę białkową na czczo?
Tak, u zdrowej osoby nie ma ogólnego zakazu picia białka na czczo. Jeśli porcja 20–30 g wywołuje nudności, wzdęcia lub biegunkę, należy sprawdzić skład, tolerancję laktozy i wielkość porcji.
Czy białko lepiej mieszać z wodą czy z mlekiem?
Woda nie dodaje energii ani białka, a 250 ml mleka dostarcza zwykle około 8–9 g dodatkowego białka oraz laktozę. Wybór zależy od bilansu diety i tolerancji, nie od obowiązkowej zasady potreningowej.
Czy osoby z chorobą nerek mogą stosować odżywkę białkową?
Przy przewlekłej chorobie nerek ilość białka trzeba ustalić z lekarzem lub dietetykiem klinicznym. Zakres 1,4–2,0 g/kg dla osób ćwiczących nie jest zaleceniem dla chorych nerek; zapotrzebowanie zależy między innymi od stadium choroby i dializoterapii.